سفر امروز: لاهیجان را «عروس شهرهای گیلان» نامیدهاند؛ و این برای کسی که گذرش به این شهر افتاده باشد، توصیف بیراهی نیست. چرا که این شهر زیبای شمالی که در 40 و چند کیلومتری شرقی رشت واقع شده، نه تنها در مقیاس استان و نه حتی در گسره شهرهای شمالی بلکه در تمام ایران یکی از زیباترین و دلگشاترین شهرهاست که خاطره سفر به آن هرگز از یاد گردشگران بیرون نخواهد رفت. شهری که در کنار برخورداری از طبیعت زیبا و پوشش سبز گیاهیاش، به لحاظ شهرسازی و برخوراداری از معماریهای مدرن هم، جاذبههای درخشانی دارد. ایرنا به مناسبت 20 اردیبهشت، روز لاهیجان، گزارشی از جذابیتهای این شهر منتشر کرده است. گزارشی که علاوه بر معرفی مکانهای دیدنی و جاذبهها، نگاهی مستتر به ظرفیتهای بالقوهای دارد که بسیار مستعد سرمایهگذاری در زمینه گردشگری هستند.
لاهیجان، عروس گیلان، شهر تاریخ و طبیعت، امروز ۲۰ اردیبهشت تمام مردم ایران زمین را در جشنی به نام «روز لاهیجان» برای استشمام بهار بر تپههای چای و بهار نارنج فراخوانده است.
شهر لاهیجان که در شرق گیلان واقع شده از دیرباز به دلیل معماری خاص شهری و خیابانهای پهن در دل کوه و جنگل به «عروس گیلان» شهرت یافته است؛ شهری با جمعیتی در حدود ۱۶۰ هزار نفر که از شمال به دریای خزر، از جنوب به کوههای البرز، از شرق به لنگرود و از غرب به آستانهاشرفیه میرسد و به خاطر داشتن کافههای متعدد به شهر همیشه بیدار تبدیل شده است؛ بارانهای پیدرپی، مه همیشگی و چشمانداز بینظیر و سبز شالیزارها و باغهای چای در کنار هم به این شهر، هویتی منحصر به فرد نسبت به دیگر شهرهای گیلان بخشیده است؛ لاهیجان نه تنها پایتخت چای ایران بلکه با دارا بودن جاذبههای طبیعی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی مقصدی بیمثال برای گردشگران است.
این شهر در گذشته پایتخت حکومت کیا در گیلان بود و در دوران صفوی و قاجار نقش مهمی در اقتصاد، فرهنگ و سیاست شمال ایران داشت؛ لاهیجان همچنین خاستگاه بسیاری از عالمان، شاعران و اندیشمندان است؛ لاهیجان شهری است که در هر لحظه، روایتی تازه برای گفتن دارد از مزارع چای و تپههای شیطانکوه گرفته تا زندگی شبانه و بازارهای پرجنبوجوش؛ ایرنا گیلان امروز ۲۰ اردیبهشت به مناسبت روز لاهیجان در سلسه گزارشهای ایرنا با عنوان «در مسیر باران، آشنایی با جاذبههای گیلان» نگاهی به گوشههایی از این شهر جذاب و تاریخی انداخته است.
استخر لاهیجان، قلب تپنده شهر
در بخش شرقی لاهیجان، پایین قلهای سرسبز و پوشیده از شمشاد به نام شیطانکوه که در قدیم آن را «شاهنشینکوه» مینامیدند؛ استخری بزرگ به وسعت ۱۷ هکتار و عمقی در حدود چهار متر قرار دارد که در گذشته مخزن آبی برای آبیاری مزارع برنج بوده و توسط آبهای جاری شده از کوه تغذیه میشد.
در وسط استخر جزیره زیبایی وجود دارد (در گذشته به آن «میان پشته» گفته می شد) که به وسیله یک پل سیمانی طویل، به حاشیه جنوبی استخر متصل شده است؛ طول حاشیه این استخر نزدیک به ۲ کیلومتر است که در کنار بلواری زیبا قرار دارد و دور تا دور استخر را احاطه کرده و از مراکز دیدنی و تفریحی مهم لاهیجان است و به محلی برای پیادهروی و ورزش در صبحگاه و تجمع و تفریح مردم در شبانه روز تبدیل شده است و هنرمندان بسیاری از نقاش گرفته تا موزیسین در نقاط مختلف آن در زمان شلوغی و ازدحام مردم نقشآفرینی میکنند.
شیطانکوه
شیطانکوه، کوهی سرسبز و نمادین در قلب شهر لاهیجان است که در امتداد سلسله جبال البرز قرار گرفته و با پلکانهای فراوانش، گردشگران را به سوی «بام سبز» خود میبرد؛ این بلندی، چشماندازی ۳۶۰ درجهای و خیرهکننده از شهر، مزارع چای و جنگلهای انبوهش را پیش چشم میگذارد؛ علاقهمندان برای رسیدن به بام از کنار آبشار مصنوعی این کوه، باید نزدیک به ۳۰۰ پله را پشت سر بگذارند و در نهایت از قسمت شمالی یالکوه خود را به بام و ایستگاه تلهکابین برسانند؛ افرادی هم که توان طی کردن این مسیر را ندارند میتوانند با خودرو از جنوب کوه خود را به ایستگاه تلهکابین در بام سبز لاهیجان برسانند.
شیطان کوه تنها یک جاذبه گردشگری نیست؛ بلکه به محلی برای تعاملات اجتماعی، پیادهرویهای خانوادگی و نمادی از هویت طبیعی لاهیجان تبدیل شده است؛ آبشار این کوه در کنار استخر، زیبایی خاصی به آن داده است؛ این آبشار که از دامنه آن به پایین سرازیر میشود در واقع یک هنر انسانساز مصنوعی است که آب آن از استخر در نزدیکی کوه تغذیه میشود با این وجود به خوبی با تار و پود طبیعت اطراف خود پیوند خورده و بر جلوه زیبا و شکوهمند این مکان افزوده است.
آرامگاه شیخ زاهد گیلانی، میراث تاریخی در دل جنگل
بقعه شیخ زاهد گیلانی که مدفن یکی از عرفای قرن هفتم هجری قمری و استاد و مراد شیخ صفی الدین اردبیلی است و از بهترین نمونههای هنر معماری گیلان به شمار میرود، در شیب تند جنگلی و چشم انداز زیبایی از طبیعت و هنر انسانی را به رخ هر بینندهای میکشد.
موزه چای ایران
در دوران معاصر مهمترین اتفاق در لاهیجان کشت بوتههای چای توسط کاشف السلطنه (محمد میرزاچایکار) حدود ۱۱۵سال قبل بود که تحولی در اقتصاد کشاورزی این شهرستان و گیلان را در پی داشت؛ آرامگاه کاشفالسلطنه، موزه و گنجینههای تاریخ چای ایران از یادمانهای جالب این شهر است که این بنای دیدنی در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده و هر بینندهای را با چای و تاریخ و تحول آن آشنا میکند.
موزه چای ایران، واقع در آرامگاه شاهزاده محمد (کاشف السلطنه) پدر چای ایران، تنها موزه تخصصی چای در کشور است؛ این بنا که در خیابان کاشف السلطنه لاهیجان قرار دارد، نه تنها یادگار نخستین کسی است که کشت چای را در ایران رواج داد، بلکه گنجینهای از پیشینه چای در ایران است؛ در این موزه، اشیایی تاریخی مانند ظروف و قوریهای مربوط به دورههای مختلف، سندهای تاریخی مربوط به کشت چای و عکسهای قدیمی از کاشف السلطنه و فرآیند سنتی تولید چای به نمایش گذاشته شده است.
این موزه، نماد هویت کشاورزی و اقتصادی منطقه شمال ایران و نشاندهنده تأثیر یک محصول در شکلگیری بخشی از فرهنگ و سبک زندگی مردم است؛ بازدید از این موزه، تنها یک گردش در تاریخ نیست، بلکه احترام به تلاشهای بزرگی است که اقتصاد و زندگی مردم این خطه را متحول کرد؛ این مکان به عنوان یک جاذبه فرهنگی، پیوند میان نسلها را برقرار کرده و اهمیت چای را در زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم گیلان و ایران به تصویر میکشد.
حاج محمد میرزا کاشفالسلطنه چایکار، شخصیتی فراتر از یک مقام دولتی است؛ او تحولآفرین کشاورزی و اقتصادی ایران بهویژه در خطه شمال محسوب میشود وی که از تحصیلکردگان خارج از کشور و از دولتمردان دوره قاجار بود؛ با مسئولیتگیری در منطقه گیلان، دریافت که اقتصاد منطقه نیازمند یک محصول استراتژیک و پایدار است؛ با وجود ممنوعیت خروج بذر چای توسط بریتانیاییها، او با هوشمندی و در نقش یک تاجر، بذر چای را به ایران آورد و کشت آن را در لاهیجان و مناطق شمالی کشور بنیان نهاد. این اقدام، نه تنها تحول عظیمی در اقتصاد و اشتغال شمال ایران ایجاد کرد، بلکه چای ایران را به یکی از اجزای جداییناپذیر فرهنگ و زندگی روزمره ایرانیان تبدیل کرد.
کاشفالسلطنه تنها یک کشاورز پیشرو نبود؛ بلکه بهعنوان یک روشنفکر و نویسنده، اهمیت این محصول و شیوه کشت آن را به خوبی ترویج داد؛ آرامگاه او در لاهیجان که امروز به موزه تاریخ چای ایران تبدیل شده، تنها یادبودی از یک فرد نیست، بلکه نماد یک اندیشه پیشرو و احترام به کار و تلاش برای خودکفایی است؛ از او به درستی با عنوان پدر چای ایران یاد میشود و نامش برای همیشه با تاریخ و طبیعت سبز لاهیجان عجین شده است.
باغ گل و گیاهان زینتی ؛ گنجینه ژنتیک گیاهی
باغ گل و گیاهان کشاورزی و زینتی لاهیجان با وسعت ۵۴ هکتار یادگار کاشف السلطنه پدر چای ایران است که چون بهشتی خرم و دلپذیر در شهر گردشگرپذیر گیلان لاهیجان قرار دارد.
وجود انواع درختان قدیمی مانند کافور، ارگانیک، گرینکو، توده ژئوپلاست کاملیا، خیزران(گیاه بامبو) به این باغ زیبایی فوق العادهی بخشیده است و قرار گرفتن آن در کنار تله کابین لاهیجان چشماندازی سحرانگیز از فراسوی آسمان به آن بخشیده است؛ این در حالی است که مسافران استان گیلان که به شهر لاهیجان سفر میکنند از زیباییهای این باغ بیخبرند.
با اینکه اولین دفتر سازمان چای از زمان کاشف السلطنه در ۱۲۷۹ هجری شمسی هنوز در داخل این باغ خودنمایی میکند و نخستین بوتههای چای وارداتی از هندوستان توسط این شخص از این باغ به مناطق دیگر گیلان ترویج شده و امروز هزاران خانوار از راه کشت چای ارتزاق میکنند اما ۱۸ هکتار باغ چای این مرد بزرگ در گوشههایی از این باغ به صورت متروکه رها شده است.
ایستگاه تحقیقات گل و گیاهان کشاورزی لاهیجان از سال ۱۳۰۶ هجری خورشیدی در این باغ تاسیس شده است و از قدیمیترین ایستگاههای تحقیقاتی کشاورزی کشور محسوب میشود و تحقیقات و تکثیر بسیاری از محصولات کشاورزی گیلان از قبیل برنج، چای، سبزی، صیفی، بادام زمینی، گیاهان میوه دانهدار و هستهدار در این باغ انجام شده است.
از دیگر ویژگیهای این باغ، ۱۸ هکتار باغ چای، ۱۲ هکتار نهالستان، کلکسیون درختان میوههای دانهدار، ۶ هکتار بامبو (خیزران) و بیش از یک هکتار استخر ذخیره آب است؛ این باغ نخستین مرکز تحقیقاتی محسوب میشود که توانسته است بسیاری از گلها از جمله گل سوسن چلچراغ را تکثیر و بصورت گلخانهای عرضه کند.
هم اکنون تحقیقات مربوط به درختان میوهدار و هستهدار در این ایستگاه به مورد اجرا گذاشته شده و ارقامی که در منطقه قابلیت کشت داشته باشند توسط این ایستگاه معرفی میشوند.
باغ گیاهشناسی لاهیجان یکی از بزرگترین و قدیمیترین باغهای گیاهشناسی شمال ایران است و مجموعهای متنوع از گونههای گیاهی بومی و غیر بومی را در خود جای داده است.
تالاب سوستان
یکی دیگر از نقاط دیدنی لاهیجان است که در ۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر قرار دارد؛ این تالاب که حدود ۱۰۰ سال پیش برای تأمین آب شالیزارها حفر شده، امروزه با نیلوفرهای آبی، پرندگان مهاجر و چشمانداز اطراف خود، زیبایی خاصی به منطقه بخشیده است. همچنین «تالاب حاجیآباد» در ورودی غربی شهر، با رسیدگی شهرداری به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل شده است.
سوختهکوه
منطقهای کوهستانی و جنگلی بکر در حاشیه شهر، با جنگلهای هیرکانی، چشمهسارها و هوای پاک، بهشتی گمشده برای طبیعتگردان است؛«مزرعه قوها» نیز با وسعت ۴۵ هزار مترمربع، مجموعهای تفریحی شامل سوئیت، کلبههای چوبی و گلخانههایی با گیاهان کمیاب است.
تئاتر ملی شهروند لاهیجان
اقتصاد لاهیجان بر پایه تولیدات کشاورزی چون چای و برنج، همچنین صنایع غذایی، گردشگری و خدمات استوار است؛ اما این شهر به لحاظ فرهنگ و هنر نیز در صدر است بطوریکه امروز جشنواره ملی تئاتر خیابانی شهروند به برند این شهر تبدیل شده و هر ساله گردشگران بسیاری در پارکها، میادین و خیابانهای این شهر تماشاچی هنر نمایش دهها گروه تئاتر از اقصی نقاط کشور در لاهیجان میشوند.
لاهیجان، شهری که علاوه بر طبیعت سرسبز، در عرصه فرهنگ و هنر نیز فعال و پویا است؛ اجرای نمایشهای محلی و مدرن در قالب گروههای تئاتر، بخشی از حیات فرهنگی این شهر را تشکیل میدهد، این گونه فعالیتها که اغلب با استقبال شهروندان لاهیجانی روبرو میشود، نه تنها به غنای فرهنگی منطقه میافزاید، بلکه بستری برای بیان دغدغههای اجتماعی و ایجاد گفتوگوی سازنده در جامعه است؛ صحنههای نمایش در واقع آئینهای از زندگی، آرزوها و چالشهای مردم این خطه به حساب میآیند.
در آخرین دوره این جشنواره که مهرماه امسال برگزار شد، ۱۸۷ اثر از ۲۷ استان کشور شرکت کردند؛ ضمن اینکه شرکتکنندگان ۱۳۶ اثر در بخش مسابقه اصلی (شهر ما) ارسال کردند که از این تعداد ۱۸ اثر به بخش مسابقه اصلی راه یافت و در نهایت نفرات برتر هر بخش مشخص شدند.
موزه جنگ جهانی دوم
«ونگارد» موزهای است تاریخی همراه با روایتگری جنگهای جهانی که با شور و عشق جوانی از نسل دهه ۸۰ سرزمین چای استان گیلان درآمیخته تا یادگاری از میراث گذشتگان برای آیندگان باشد؛ این موزه را می توان نمونهای کم نظیر در جمعآوری تاریخ دانست که با ایدهای جوان اما تلاشی بسیار به واقعیت تبدیل شد تا فصل تازهای در فضای موزهای این خطه از شمال کشور رقم خورد.
ایده ایجاد مجموعه ونگارد حدود سال ۱۳۹۶ مطرح شد؛ این موزه، متشکل از هشت اتاق و دارای ۴۳۰ شی تاریخی، تجهیزات نظامی و اسناد قدیمی است هر اتاق نامی همچون «متفقین غربی، ایران در جنگ جهانی دوم و بعد از آن»، «نیروهای نظامی ایران بعد از انقلاب»، «آلمان نازی و متحدین»، «شوروی و بلوک شرق»، «کتابخانه» و «آپارات» دارد تا از زوایای مختلف بازدیدکنندگان را در جریان جنگ جهانی دوم قرار دهد.
پل خشتی لاهیجان
پل خشتی لاهیجان که با نامهای پل سفید و پل سادات نیز شناخته میشود یکی از پلهای تاریخی و نمادین این شهر است که بر روی رودخانه سیم رود یا سیم جو لاهیجان احداث شده است؛ این پل تاریخی از آثار به جا مانده از دوره کیانیان و متعلق به قرن نهم هجری قمری است که در شمال غربی لاهیجان، منتهی الیه محله پرد سر و در ۵۰۰ متری بقعه حاجی دان واقع شده است.
این پل خشتی همانطور که از نامش پیداست از خشت و ساروج ساخته شده است و زمانی جزو مسیر راه ابریشم هم محسوب میشد؛ متاسفانه از رودخانه در حال حاضر چیزی باقی نمانده است اما پل هنوز زیبایی خود را دارد و اگر چه دیگر وسایله نقلیه اجازه عبور از روی آن را ندارند اما بیش از دو دهه است که تنها محل عبور و مرور عابران پیاده شده است.
خوشبختانه برای جلوگیری از تخریب این پل پنج طاقی قدیمی، پلی فلزی در کنار آن احداث شد و وسایل نقلیه موتوری حق عبور از این پل را ندارند.
این سازه آجری محکم و استوار دارای پنج دهنه با طاق هلالی که دو دهنه بزرگتر است و در قسمت پایههای پل که با سنگ بر روی کف رودخانه قرار گرفته، سیل برگردان وجود دارد؛ عرض عرشه پل حدود چهار متر است که سنگفرش شده است.
زمین فوتبال لیالمان با شهرت جهانی
اگر تا چندی پیش مقصد گردشگران لاهیجان مناطقی مانند شیطان کوه، مزارع سبز چای، تالاب سوستان، امیرکلا، بقعه شیخ زاهد گیلانی و پل خشتی بود؛ اما اکنون یک جاذبه محلی به مقصد گردشگران اضافه شده و آن هم زمین فوتبال روستای لیالمان است که با ابزار رسانه شهرت جهانی پیدا کرده است.
زمینی که چند دهه پیش با طراحی محلی و ابعاد کوچک به مانند صدها زمین دیگر مشابه خود در گوشه و کنار لاهیجان با چشماندازهای خیرهکننده وجود دارند با این تفاوت که عکس این زمین فوتبال را باید در پیج شخصی جیووانی اینفانتینو رئیس فدراسیون بینالمللی فوتبال جستجو کرد؛ اینفانتینو بعد از انتشار تصویر این زمین در صفحه اینستاگرام خود نوشت: ایران عاشق فوتبال است و این زمین مسابقه که در روستایی نزدیک لاهیجان در استان گیلان قرار دارد، به خوبی نشاندهنده ذوق آنها نسبت به بازی زیبای ماست. فوتبال برای همه در همه جا است.
روستای لیالمان این روزها به نماد دوستی طبیعت و فوتبال، تبدیل و شهرتی جهان دارد؛ شاید یک ماه پیش و زمانی که رقابتهای فوتبال در این روستا برگزار شد تصور جهانی شدن این زمین محلی بسیار سخت بود اما اکنون نفر نخست مدیریت فوتبال جهان و ایران نسبت به آن واکنش نشان میدهند و این خود میتواند از معجزات رسانه باشد؛ رسانهای که با به تصویر کشیدن زیباییها، میتواند یک اتفاق محلی را جهانی کند.
لاهیجان؛ خاستگاه فرهیختگان
لاهیجان از نظر پرورش بزرگان ادبی و فرهنگی به دلیل سابقه تاریخی و فرهنگی بین شهرهای گیلان جایگاهی ممتاز دارد به گونهای که در فضای فرهنگی لاهیجان، دانشمندان و هنرمندان زیادی پرورش یافته و آثاری از شعر و هنر بزرگان این خطه امروزه زینتبخش کتابخانههای مهم دنیا بوده و از گنجینههای نفیس ایران به شمار میروند.
عبدالرزاق لاهیجی از شعرا و علمای بزرگ دوره صفویه که در علم و منطق از سرآمدان روزگار خود به شمار میرفت و از شاگردان ممتاز ملاصدرای شیرازی بود که دیوان او ۱۲ هزار بیت شعر دارد از جمله این رجال است که چندین کتاب گران سنگ از او بر جای مانده است.
یکی دیگر از بزرگان لاهیجان حزین لاهیجی است که از شاعران درجه اول سبک هندی محسوب میشود و علاوه بر دیوان، رسالاتی در فلسفه و علم کلام و احوال رجال و سفرنامه از او به یادگار مانده است.
دهها شخصیت فرهیخته دیگر در لاهیجان رشد کرده و در زمینه های علمی، اجتماعی و فرهنگی، خدمات ارزنده ای به کشور ارائه دادهاند که از جمله آن میتوان به محمدعلی مجتهدی بانی کهریزک تهران و از بنیانگذاران کارهای خیر در ایران نام برد که جایگاه خاصی در امور خیریه کشور داشته است.
لاهیجان با پیشینه تاریخی و فرهنگی و طبیعی امروز نیز از شهرهای مهم گردشگری گیلان و در ردیف ۱۴ شهر نمونه گردشگری کشور محسوب و به عنوان شهر گردشگری جهان اسلام نیز شناخته میشود و همه ساله در ایام نوروز بویژه در نیمه دوم تعطیلات، پذیرای مسافران و گردشگران زیادی است.
لاهیجان، شهری که با تلفیق طبیعت بکر، تاریخ غنی و فرهنگ پویا، خود را به عنوان مقصدی همهجانبه برای گردشگران معرفی میکند و هر ساله در ۲۰ اردیبهشت «روز لاهیجان»، شکوه و زیبایی خود را بیش از پیش به نمایش میگذارد.