سفر امروز، مژگان کریم نیایی: در فاصله ۱۴۰ کیلومتری جنوب شاهرود، روستایی قرار دارد که کوچههای باریک و دیوارهای گلیاش، فضای رازآمیزی پدید آوردهاند که نشانههای گذر زمان و خاطرات دور و دیرش، چشم هر رهگذری را مینوازند و روحش را تسخیر میکنند. با این حال، راز جذابیت قلعه بالا تنها در فضای قدیمی و بکر آن نیست؛ بلکه این روستا به واسطه گامهای استوار اهالیاش در حفاظت از محیط زیست، به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری شناخته شده است. قلعه بالا در مجاورت پارک ملی توران جای گرفته؛ منطقهای که به عنوان یکی از ذخیرهگاههای زیستکره توران، میزبان گونههای جانوری نادری همچون یوزپلنگ ایرانی، گور ایرانی و زاغ بور است.
این تنوع زیستی کمنظیر، قلعه بالا را به دروازهای برای ورود به پارک ملی توران بدل کرده است؛ جایی که تورهای طبیعتگردی نخست در آن اقامت میکنند و سپس به دل مناطق حفاظتشده میزنند. اهالی روستا نیز به اهمیت حفاظت از این گنجینههای طبیعی پی بردهاند و معیشت خود را به سمت گردشگری پایدار سوق دادهاند؛ جایگزینی که از آسیب به زیستبوم منطقه جلوگیری میکند.
امروز میتوان نام و تصویر گونههای بومی مانند زاغ بور را بر پلاکاردهای نصبشده در سراسر روستا دید و از زبان اهالی، دغدغهمندی آنها را نسبت به محیط زیست و توسعه گردشگری شنید. رویای مشترک مردم قلعه بالا، ثبت جهانی این روستا در فهرست سازمان جهانی گردشگری است تا از این طریق گردشگران بیشتری جذب شده، معیشت بهبود یابد و فرهنگ و هنر دیرینه این روستای کویری به گوشهگوشه جهان برسد.
جاذبههای قلعه بالا؛ سفری در دل تاریخ و طبیعت
قرار گرفتن قلعه بالا در حاشیه مناطق کویری استان سمنان، این روستا را نسبت به برخی مناطق گردشگری مشهور مانند ماسوله، بکرتر 
ودستنخوردهتر نگه داشته است. ساختار پلکانی این روستا که از قرن چهارم هجری کم و بیس به همین شکل بوده، حس سفری تاریخی را در دل هر بازدیدکننده زنده میکند.
غار ملحدو، یکی از آثار تاریخی کشفشده در این روستا، به یکی از مقاصد محبوب غارنوردان و طبیعتگردان تبدیل شده است. توصیه میشود برای بازدید از این غار، حتما از راهنمایان محلی استفاده کنید تا سفری ایمن و خاطرهانگیز داشته باشید.
سفر به قلعه بالا همچنین فرصتی است برای بازدید از کویر خارتوران؛ منطقهای که بیش از ۱۶۰ گونه پرنده و گونههای متنوعی از پستانداران و خزندگان را در خود جای داده و بهشتی برای دوستداران طبیعت است. یوزپلنگ ایرانی، گورخر و زاغ بور، نگینهای این گنجینه طبیعیاند.
شبهای قلعه بالا نیز داستانی متفاوت دارند؛ تاریکی مطلق و دوری از آلودگی نوری، امکان رصد بیدغدغه ستارگان را برای علاقهمندان به نجوم فراهم میآورد. در کنار این همه زیبایی، تجربه زندگی در محیطی روستایی و بکر، خرید صنایع دستی و نشستن لب جوی آب، فرصتی است تا به قول سهراب سپهری فهمید که چه «سبزیم امروز.»
اقامتگاههای روستا و بهترین زمان سفر
در سالهای اخیر، چندین اقامتگاه بومگردی در جایجای قلعه بالا ایجاد شده که گردشگران میتوانند با اقامت در آنها، طعم زندگی روستایی را بچشند؛ خانههای گلی، خوراکیهای ارگانیک و مهماننوازی گرم اهالی، تجربهای فراموشنشدنی رقم میزند.
بهار و پاییز بهترین فصلها برای سفر به قلعه بالا هستند، اما حتی در روزهای گرم تابستان، نسیم خنک همواره در کوچهها جریان دارد و فرصت اقامتی مطلوب را فراهم میکند.
فراموش نکنید که صنایع دستی و سوغات محلی را از اهالی بخرید؛ این خرید نه تنها حمایت مالی از مردم بومی است، بلکه پیوندی عمیق میان فرهنگ، گردشگری و حفاظت از محیط زیست را برقرار میکند. حک شدن تصویر زاغ بور روی سنگها و عروسکهای دستدوز، گواهی بر این پیوند ناگسستنی است.
در نهایت باید اذعان داشت که قلعه بالا، روستایی است که نه تنها با زیباییهای طبیعی و تاریخی خود دل هر بینندهای را میرباید، بلکه با فرهنگ حفاظت از محیط زیست و گرایش به گردشگری پایدار، الگویی ارزشمند برای جوامع محلی به شمار میرود. این روستا، دروازهای به سوی طبیعت بکر و گونههای نادر حیات وحش است که با همت مردمش، آیندهای روشنتر و پایدارتر را نوید میدهد. حمایت از قلعه بالا و حفظ این میراث گرانبها، مسئولیتی است که بر دوش هر گردشگر و دوستدار طبیعت نهاده شده است.