سیوسهپل تاریخی اصفهان از سوی هیئت داوران کمیسیون بینالمللی آبیاری و زهکشی (ICID) شایسته دریافت جایزه معتبر WHIS شناخته شد و در فهرست سازههای تاریخی آبیاری جهان به ثبت رسید.
به گزارش «سفر امروز» به نقل از ایلنا مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی اصفهان ثبت سیوسهپل در فهرست سازههای تاریخی آبیاری جهان را آشکار شدن ارزش تاریخی این پل در پیوند با آب و شهر دانست. امیر کرمزاده امروز ۲۵ مردادماه، با اشاره به اهمیت تاریخی سیوسهپل گفت: این پل یکی از مهمترین عناصر تاریخی شهر اصفهان و بخشی از ساختار تاریخی مرتبط با زایندهرود و محور چهارباغ است و ارزش آن تنها به سیمای معماری و نقش آن در جذب گردشگر محدود نمیشود، بلکه این بنا بخشی از حافظه تاریخی و کالبدی شهر اصفهان به شمار میرود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان ادامه داد: قرار گرفتن سیوسهپل در فهرست سازههای تاریخی آبیاری جهان، ازاینجهت اهمیت دارد که بار دیگر توجه تخصصی به پیوند میان معماری، سازه، رودخانه و نظام تاریخی آب اصفهان را افزایش میدهد و لازم است این رویداد در کنار توجه به معرفی اثر، به تقویت برنامههای حفاظتی و مرمتی آن نیز منجر شود.
کرمزاده افزود: ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان طی سالهای گذشته موضوع پایش و حفاظت از پلهای تاریخی اصفهان را بهصورت مستمر دنبال کرده و در مورد سیوسهپل نیز اقدامات مرمتی و حفاظتی در مقاطع مختلف انجامشده است، بااینحال استمرار این اقدامات برای صیانت از چنین اثر شاخصی ضروری است.
مرمت سیوسهپل متوقف نشده است
کرمزاده با اشاره به اجرای طرحهای مرمتی در سیوسهپل گفت: یکی از مهمترین اقدامات انجامشده در دوره اخیر، رسیدگی به سقف رواقهای سرپوشیده دو سمت عرشه پل بود که با توجه به نمزدگی و فرسودگی بخشهایی از این قسمت، عملیات مرمت آن با نظارت دفتر فنی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان انجام شد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان ادامه داد: در این عملیات، موضوعاتی مانند شیب بندی، عایقکاری و کفسازی موردتوجه قرار گرفت و برای اجرای طرح، اعتباری در حدود ۴۵ میلیارد ریال اختصاص یافت. این اقدام در ادامه روند مرمتهای موردی و پیشهایی انجام شد که طی سالهای گذشته برای جلوگیری از تشدید آسیبهای کالبدی پل دنبال شده است.
او افزود: مرمت یک بنای تاریخی فرآیندی مقطعی نیست و نمیتوان انتظار داشت یکبار اجرای عملیات مرمتی، نیازهای حفاظتی بنا را برای سالهای طولانی برطرف کند. مصالح تاریخی در معرض عوامل طبیعی، رطوبت، تغییرات دمایی، فرسایش و همچنین آسیبهای ناشی از استفاده عمومی قرار دارند و به همین دلیل پایش مستمر و مداخله بهموقع ضرورت دارد.
کرمزاده تصریح کرد: درباره سیوسهپل نیز در کنار عملیات مرمت جامع، اقدامات موضعی و موردی توسط گروههای تخصصی ادارهکل انجامشده و وضعیت بنا بهصورت دورهای موردبررسی قرار میگیرد. این روند باید ادامه داشته باشد تا هرگونه آسیب در مراحل اولیه شناسایی و پیش از تبدیلشدن به یک مشکل جدی، برای آن راهکار حفاظتی تعریف شود. گزارشهای منتشرشده از حوزه پایش پلهای تاریخی اصفهان نیز بر انجام مرمتهای موضعی و پایش مستمر سیوسهپل تأکید دارد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان با تأکید بر ضرورت تأمین اعتبار برای مراحل بعدی مرمت گفت: عملیات حفاظتی سیوسهپل را نمیتوان به یک بخش از بنا محدود کرد و پس از تکمیل مراحل مرمت بام و رواقها، سایر قسمتهایی که نیازمند رسیدگی هستند نیز باید بر اساس اولویتهای فنی و نظر کارشناسان موردتوجه قرار گیرند.
پایش مستمر؛ مبنای تصمیمگیری درباره مرمت پل
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان گفت: یکی از اصول اساسی در حفاظت از بناهای تاریخی، پایش مستمر است و در مورد سیوسهپل نیز تلاش شده است وضعیت بنا بهصورت دورهای بررسی شود تا تصمیمهای مرمتی بر اساس مشاهده و ارزیابی فنی اتخاذ شود.
کرمزاده ادامه داد: سیوسهپل به دلیل موقعیت شهری و حجم بالای تردد، شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از بناهای تاریخی دارد. این اثر هرروز مورداستفاده شهروندان و گردشگران قرار میگیرد و همین استفاده عمومی در کنار ارزش تاریخی بنا، ضرورت توجه همزمان به حفاظت کالبدی و ایمنی استفادهکنندگان را افزایش میدهد.
او افزود: ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان در حوزه تخصصی خود، موضوع حفاظت و مرمت کالبد تاریخی پل را دنبال میکند و هرجت نیاز به اقدام تخصصی باشد، کارشناسان و نیروهای فنی وارد فرآیند میشوند. در کنار این موضوع، استفاده از ظرفیتهای نظارتی و فناوریهای حفاظتی نیز برای کاهش آسیبهای انسانی اهمیت دارد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان با اشاره به آسیبهای واردشده به برخی بخشهای پل براثر رفتارهای نادرست، تصریح کرد: یکی از مشکلاتی که در مورد پلهای تاریخی اصفهان با آن مواجه هستیم، یادگاری نویسی، تخریب برخی اجزای بنا و رفتارهایی است که ممکن است در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما تکرار آنها میتواند به فرسایش تدریجی اثر منجر شود.
کرمزاده ادامه داد: در نوروز سال گذشته نیز به دنبال انتشار تصاویری از آسیبرسانی به یکی از پلهای تاریخی، با استفاده از دوربینهای نقطه زن مستقر در سیوسهپل فرد خاطی شناسایی و موضوع برای پیگیری قانونی دنبال شد. این تجربه نشان میدهد که حفاظت از میراث تاریخی امروز تنها به حضور نیروی انسانی محدود نیست و ابزارهای فناورانه نیز باید در کنار اقدامات میدانی مورداستفاده قرار گیرند. سیوسهپل در اختیار میراثفرهنگی نیست، اما مسئولیت حفاظتی پابرجاست.
او با اشاره به یکی از نکات مهم درباره مدیریت پلهای تاریخی اصفهان افزود: سیوسهپل مانند بسیاری از پلهای تاریخی شهر، در عمل بخشی از شبکه معابر عمومی شهری است و بهصورت روزانه مورداستفاده شهروندان قرار میگیرد؛ بنابراین این بنا به شکل مستقیم در اختیار ادارهکل میراثفرهنگی استان قرار ندارد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان ادامه داد: این مسئله به معنای کنار گذاشتن مسئولیت میراثفرهنگی در قبال حفاظت از اثر نیست. ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان بر اساس وظایف تخصصی خود، پایش، حفاظت و مرمت کالبد تاریخی پل را دنبال میکند و در موارد مختلف نیز برای اجرای عملیات مرمتی و حفاظتی اقدام کرده است.
کرمزاده تصریح کرد: درعینحال، حفاظت از پلهایی که در بستر شهر و در مسیر تردد عمومی قرار دارند، نیازمند همکاری مجموعه مدیریت شهری، دستگاههای خدمات رسان، نهادهای انتظامی و سایر مجموعههایی است که بهنوعی با این فضا ارتباط دارند. نمیتوان حفاظت از یک اثر تاریخی را صرفاً به یک دستگاه واگذار کرد و انتظار داشت تمام مسائل مرتبط با آن از سوی همان مجموعه حل شود.
او ادامه داد: در مورد سیوسهپل، دو موضوع حفاظت از کالبد تاریخی و مدیریت استفاده عمومی از فضا باید همزمان موردتوجه قرار گیرد. اگر حجم تردد، نحوه استفاده از پل و رفتارهای آسیبزا مدیریت نشود، حتی بهترین برنامه مرمتی نیز نمیتواند بهتنهایی از بنا صیانت کند.
کرمزاده خاطرنشان کرد: ادارهکل میراثفرهنگی استان آمادگی دارد در چارچوب وظایف قانونی و تخصصی خود با همه دستگاههای مسئول برای حفاظت از پلهای تاریخی همکاری کند و اعتقادداریم حفاظت از سیوسهپل باید بهعنوان یک مسئولیت مشترک شهری دیده شود؛ زیرا این اثربخشی از هویت اصفهان است و صیانت از آن منافع عمومی دارد. وی پیشتر نیز بر ضرورت تعامل با تمامی نهادهای خدمات رسان عمومی برای حفاظت از پلهای تاریخی اصفهان تأکید کرده بود.
حفاظت از سیوسهپل فقط مرمت آجر و سازه نیست
کرمزاده در بخش دیگری از سخنان خود گفت: وقتی درباره حفاظت از سیوسهپل صحبت میکنیم، منظور صرفاً تعمیر آجرهای آسیبدیده یا مرمت یک بخش از سقف و بدنه نیست، بلکه باید مجموعه عواملی را که بر وضعیت بنا اثر میگذارند در نظر گرفت.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان ادامه داد: سیوسهپل در ارتباط مستقیم با بستر تاریخی زایندهرود و منظر شهری اصفهان قرار دارد و ارزش آن نیز در همین ارتباطات تاریخی قابلفهم است. بنابراین هر برنامه حفاظتی باید تا حد امکان با توجه به جایگاه پل در ساختار تاریخی شهر و رابطه آن با محیط پیرامون تدوین شود.
او افزود: تجربه مرمتهای انجامشده در سالهای اخیر نشان داده است که مداخله در بناهای تاریخی باید بر اساس مطالعات فنی و نظر کارشناسان انجام شود. در مرمت پشتبام رواقهای سیوسهپل نیز روش اجرایی بر اساس بررسیهای کارشناسی و باهدف انتخاب شیوهای با کمترین میزان آسیب به بنا تعیین شد.
کرمزاده تصریح کرد: در بناهای تاریخی نمیتوان یک نسخه ثابت برای همه بخشها تجویز کرد. هر قسمت باید با توجه به مصالح، ساختار، آسیبشناسی و سابقه مداخلات قبلی بررسی شود و سپس روش مرمتی متناسب با همان بخش انتخاب شود. این موضوع در مورد سیوسهپل که در طول دهههای گذشته چندین مرحله مرمت و مداخله را تجربه کرده، اهمیت بیشتری دارد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان گفت: نگاه ما این است که عملیات مرمتی باید تا حد امکان مستند، فنی و قابل ارزیابی باشد و همزمان با اجرای طرح، وضعیت بنا نیز پایش شود. ثبت سیوسهپل در فهرست WHIS نیز میتواند اهمیت این رویکرد را بیشتر کند و زمینه توجه پژوهشی و تخصصی به این اثر را افزایش دهد.
حفاظت از میراث آبی اصفهان نیازمند برنامهای فراتر از یک بناست
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان گفت: سیوسهپل را باید در مجموعه میراث آبی و تاریخی اصفهان دید و نمیتوان ارزش آن را از سایر عناصر تاریخی مرتبط با زایندهرود جدا کرد.
کرمزاده ادامه داد: در پهنه استان اصفهان پلهای تاریخی متعددی بر روی زایندهرود وجود دارد و هر یکبخشی از تاریخ تعامل انسان با رودخانه و شکلگیری سکونت و شهرنشینی در این منطقه را روایت میکنند. از این منظر، حفاظت از این مجموعه نیازمند برنامهای منسجم و بلندمدت است.
او افزود: ثبت سیوسهپل در فهرست سازههای تاریخی آبیاری جهان میتواند فرصتی برای تقویت مطالعات درباره میراث آبی اصفهان باشد؛ مطالعاتی که در آنها تاریخ معماری، مهندسی، شهرسازی و مدیریت آب در کنار یکدیگر بررسی شوند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان تصریح کرد: معرفی جهانی یک اثر زمانی ارزشمندتر خواهد بود که جامعه محلی نیز نسبت به ارزش آن آگاهی داشته باشد. حفاظت از میراثفرهنگی بدون مشارکت مردم و افزایش حساسیت عمومی نسبت به رفتار با بناهای تاریخی، با دشواریهای جدی مواجه خواهد بود.
کرمزاده خاطرنشان کرد: سیوسهپل امروز همچنان بخشی از زندگی روزمره شهر اصفهان است و همین ویژگی، مسئولیت همه ما را برای حفاظت از آن بیشتر میکند. هدف این است که این پل نهفقط بهعنوان یک اثر تاریخی، بلکه بهعنوان سندی از تاریخ معماری، شهرسازی و مهندسی آب ایران برای نسلهای آینده باقی بماند.
فرصتی برای تقویت برنامه حفاظتی سیوسهپل
کرمزاده در پایان با اشاره به ثبت سیوسهپل در فهرست سازههای تاریخی آبیاری جهان گفت: این رویداد باید بهعنوان فرصتی برای افزایش توجه به میراث آبی اصفهان دیده شود، اما همزمان باید از تبدیل آن به یک عنوان صرفاً تبلیغاتی پرهیز کرد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان ادامه داد: آنچه اهمیت دارد این است که توجه ایجادشده پیرامون سیوسهپل به شناخت بیشتر، مستندسازی، حفاظت، مرمت و معرفی علمی اثر منجر شود. ادارهکل میراثفرهنگی استان اصفهان نیز این موضوع را در چارچوب وظایف تخصصی خود دنبال خواهد کرد.
کرمزاده تأکید کرد: سیوسهپل متعلق به تاریخ اصفهان و بخشی از هویت فرهنگی این شهر است و حفاظت از آن نیازمند استمرار اقدامات فنی، تأمین اعتبار، پایش مداوم و همکاری همه دستگاههای مرتبط است. وی خاطرنشان کرد: ثبت این سازه در WHIS میتواند فرصتی برای طرح دوباره جایگاه میراث مهندسی آب ایران در سطح بینالمللی باشد و درعینحال باید ما را نسبت به مسئولیتی که در قبال حفاظت از این میراث داریم، حساستر کند.